SON SAYI
1. Sayż
es-selāmü aleyküm ve rahmetullāh
Din karde?lerimiz, gönül dostlar?m?z!
PDF Halini indirmek iēin tżklayżnżz
 
Anadolu Selēuklu Dönemi, Müslim-Gayr-i Müslim ?li?kileri
Editör
LinkedIn Google+ Facebook Twitter Addthis

Türkiye Selçuklular? devrinde, özellikle XIII. Yüzy?l Ana­dolu’sunda ?slâm-Türk medeniyetinin çok yüksek bir seviye­ye eri?ti?i görülmektedir. Medreselerin yayg?n­la?mas?, ö?renci say?s?n?n gün geçtikçe artmas?na, Mo?ol istilâs? sonucu zaviyelerin aç?lmas? da ?eyh ve müridlerin ço?alma­s?na imkân haz?rlam??t?r. Do?al olarak bu durum yerli halk?n dikkat ve ilgisini çekmi?tir.

Bilhassa din fark? gözetmeden yoksullara, muhtaçlara, yolda kalm??lara ve hastalara yard?m elini uzatan mutasavv?flar ile Türkmen babalar? ?slâmla?t?rma faaliyetinde önemli bir rol üstlenmi?lerdir.

 

Yetmi? iki millete kurban ol â??k isen

Tâ â??klar saf?nda imam olas?n sâd?k…

 

diyen Yûnus Emre’nin yakla??m? bütün insanlara din far­k? gözetmeksizin ayn? gözle bakmay? telkin ediyordu. Yûnus’a göre, ‘kâmil insan’ sülûk esnas?nda çokluktan birli?e ula??r veya bunun aksine, onun deyi?iyle “Vahdet ehli” her ?eyde Allah’? görmeye yönelir:

 

Kiliseye dirsen girem, nâkûs (çan) dahî dirsen çalam

Â??klara yoktur kalem senden yüzüm döndürmezem

 

H?ristiyanlar için kullan?lan “tersâ”, Yûnus’un dilinde ve hayat?nda yabanc?l?k çekmeyen, dost bir ifade kazan?r ve Yûnus’un onlarla tan???kl??? vard?r:

 

Tersâlar tapuya gelir hükm ?slar? zebûn olur

Ta?lar ta?lar secde k?lur görice?ez dervi?leri

 

Yûnus gibi â??klar vahdet-i vücûda, her varl???n Allah’?n kulu oldu?una inand?klar? için, hiç kimsenin sahip oldu?una, devletine ta’n edip gülmezler, bilginlere kar?? da inkârc? olmad?ktan gibi, tersâ(h?ristiyan)n?n haç?na da kar??mazlard?.

 

Bir kimsenin devletüne ta’n edüp biz gülmeyüz

Ne münkirüz âlimlere ne tersân?n haç?nday?z

 

Bu anlay??la sadece müslümanlara seslenmeyen Yûnus, çevresindeki di?er inanç sahiplerine de ça?r?da bulunurken, hem müslümanlar?, hem de di?er din mensuplar?n? birbirle­rine sayg?l? olmaya davet etmi?tir.

Yesevîli?in Anadolu’da ?ekillenen kollar? olarak kabul edi­len Bekta?îlik ve benzeri tarikâtlara mensup dervi?ler hem Türklerin “ata”, “baba”lar? idiler hem de Anadolu’ya ?slâmiyet’le birlikte Orta Asya örf ve âdetlerini getiren kültür elçileri idi­ler. Hac? Bektâ?-? Velî, Ahi Evran, Evhâdüdîn-i Kirmânî ve Sadreddîn-i Konevî gibi mutasavv?flar da -Yûnus Emre ve Mevlânâ çizgisinde- Anadolu’yu ?slâmla?t?rmada üzerlerine dü?en rolü hakk?yla oynam??lard?r.

Konumuz bak?m?ndan bunlar aras?nda Mevlânâ Celâleddin Rûmî üzerinde daha fazla durmak gerekir. Çünkü o, türlü din ve inanç mensuplar?n?; Allah, hay?r ve insanl?k fikirleri u?runda birle?tiren yüksek ?ahsiyeti ile ?slâmiyet’in de yay?l­mas?na hizmet ediyordu. Bir gün Mevlânâ’yâ; ?iir ve dü?ün­celerini bilgili müslümanlar bile zorlukla anlarken ayn? zamanda kendisini dinleyen gayr-i müslimlerin onun söylediklerinden ne zevk ald?klar? sorulur. Buna Mevlânâ; onlar?n Allah’a inand?klar? yollar? ayr? da olsa gayenin bir oldu?u, cevab?n? verir. Böylece, gayr-i müslimlerin Mevlânâ’n?n sözlerinin özünü kavrad?klar?n? anlatmak ister.

Özellikle Mo?ol istilâs? öncesi ve sonras?nda Anadolu’yu dolduran ilim adamlar? ile mutasavv?flar buraya büyük zen­ginlik kazand?rm??lard?r. Anadolu’nun ayd?nlanmas?nda rol oynad?klar? gibi, müslümanlar?n kendi dinlerinden olmasa bi­le farkl? din, mezhep ve tarîkât mensuplar? ile bir arada ya?ayabileceklerini göstermi?lerdir. Bu tutum ve davran??lar? ile gelece?e, alt? yüz y?l sürecek Osmanl? kültürüne ve günümüz Türkiye’sine ???k tutmu? olan bu münevver insanlar?n Türki­ye’nin gelece?ine de örnek olduklar? dü?ünülebilir. Genç ku?aklar?n da bunun fark?na varmalar? umulur.

Mevlânâ’n?n ilmini ve ?öhretini duyarak onu ziyaret için ?stanbul’dan Konya’ya gelen bir râhibin Mevlânâ’n?n önün­de e?ilerek verdi?i selâm?n?, Mevlânâ ayn? ?ekilde mukâbele ederek al?r. Rahip bu selamla?may? tekrarlar durur. Mevlânâ da her defas?nda ayn? ?ekilde kar??l?k verir. Bunu üzerine ra­hip: “Ey dinin sultân?! Benim gibi zavall? ve kirli birine gösterdi?in bu ne alçak gönüllülüktür?” der. Mevlânâ da: “Ne mutlu o kimseye ki, Allah onu malla, güzellikle, ?erefle ve saltanatla r?z?kland?rd? ve o kimse de bu mal? ile cömertlik et­ti, güzelli?i ile iffet sahibi, ?erefi ile alçak gönüllü ve saltana­t? ile de adalet sahibi oldu” hadisini buyuran bizim sultan?m?zd?r. Allah’?n kullar?na nas?l alçak gönüllülük göstermeyeyim ve niçin kendi küçüklü?ümü belirtmeyeyim? E?er bunu yap­mazsam, neye ve kime yarar?m?” kar??l???n? verir. Bunun üzerine rahibin ?slâm’a geldi?i ve Mevlânâ’n?n müridi oldu­?u “Menâk?bu’l-Ârifîn”de anlat?lmaktad?r.

Ayn? ?ekilde bir Ermeni kasapla da selâmla?an, idam edilmek suretiyle cezaland?r?lacak olan bir Rum gencinin de affedilmesini sa?layan Mevlânâ’n?n çe?itli din, mezhep ve tarikatlara mensup geni? bir mürid kitlesi vard?. H?ristiyan ra­hipleri ile dostâne münasebetlerde bulunuyor, hatta onlar?n kilise ve manast?rlar?n? da ziyaret ediyordu. Yaln?z h?ristiyan rahipleri ile de?il, yahûdi hahamlar? ile de görü?en Mevlânâ’ya, bir gün kendisiyle kar??la?an bir haham: “Bizim dini­miz mi yoksa sizin dininiz mi daha iyidir?” diye sorar. Mevlânâ da: “Sizin dininiz” diye cevap verir. Bunun üzerine yahûdi, müslüman olur.

Böylece gayr-i müslimlere dostâne ve samimi yakla??m­lar? ile Selçuklu toplumunda, dinler aras? münasebetleri samimi ili?kilere dönü?türmeye muvaffak olan Mevlânâ’n?n cenazesine her din mensubunun i?tirak etmi? olmas? da bu ili?kinin derecesini göstermesi bak?m?ndan önemlidir. Nitekim cenazede; h?rist?yanlardan, yahûdilerden, Araplardan, Türklerden… türlü din ve millete mensup kimseler haz?r bulunu­yorlard?. Her biri kendi âdetleri veçhile kitaplar? ellerinde ön­den gidiyorlar, Zebur’dan, Tevrat’tan, ?ncil’den âyetler oku­yorlar ve hepsi birlikte feryâd ediyorlar, müslümanlar bunlar? sopa ve k?l?çla savam?yorlard?. Zira bu cemaat hiç çekin­miyordu. Büyük bir kar???kl?k oldu. Bu haber büyük Sultan’a, Sâhib’e ve Pervane’ye eri?ti. Bunun üzerine onlar da papaz ve kiliselerin büyüklerini ça??r?p onlara: “Bu olay?n (Mevlâ­nâ’n?n cenazesinin) sizinle ne ilgisi vard?r? Bu din pâdi?âh? bi­zim ba?bu?umuz, imam?m?z ve rehberimizdir” dediler. Onlar da: “Biz, Mûsâ’n?n, ?sâ’n?n, bütün peygamberlerin gerçekliklerini onun aç?k sözlerinden anlad?k ve kendi kitaplar?m?zda okudu?umuz olgun peygamberlerin tabiat ve hareketlerini onda gördük. Siz müslümanlar, devrinin nas?l Muhammed’i olarak tan?yorsan?z, biz de onu zaman?n Mûsâ’s? ve ?sâ’s? olarak biliyoruz. Siz nas?l onun muhibbi (dostu) iseniz, biz de bin ?u kadar misli daha çok onun kulu ve müridiyiz. Nitekim kendisi buyurmu?tur:

 

Yetmi? iki millet, s?rr?n? bizden dinler

Biz bir perdeden yüzlerce ses ç?karan bir neyiz...

 

Yûnus gibi ayn? dille konu?an Mevlânâ da, ayn? anlay??la geni? bir dinî müsamaha ve insanl?k anlay??? ile sadece ?slâ­miyet’i anlatmakla yetinmiyor, ayn? zamanda farkl? din mensuplar? ile bir arada ya?aman?n nas?l olaca??n? da göstermi? oluyordu.

?bn Bîbî’nin “el-Evâmiru’l-Alâiyye”sinde; Anadolu’da halk?n be? dil konu?tu?u ve baz? devlet ricâlinin de bu be? dile vâk?f olduklar? kesin bir dille belirtilmektedir. Bu dillerin muhtemelen Türkçeden ba?ka Rumca, Ermenice ve Süryanice ile birlikte büyük ?ehirlerde ve kültür merkezlerinde de Farsça oldu?u baz? tarihçiler taraf?ndan ifade edilmi? bulunmaktad?r. Bu dillerde konu?anlar?n birbirlerini etkilemi? olmalar? muhakkakt?r.

Nitekim Mevlânâ, Rumca ?iirler yazma ihtiyac? duymu?tur. Türk diline Rumca kelimelerin girmi? oldu?unu da görü­yoruz. Bu etkile?imde Türklerin, Ermenice ve Rumca keli­meleri ö?renmi? olmalar? yan?nda, Rumlarla Ermenilerin Türkçe ö?renme ihtiyac? duymalar?n?n rolü oldu?u da dü?ü­nülebilir. Yaz?ya geçmese bile günlük hayatta bu türlü kar??­l?kl? kültürel al??-veri?in olaca?? muhakkakt?r.

Ayr?ca medenî ve fikrî seviyenin yükseldi?i Selçuklu Anadolu’sunda musikî, semâ ve ?iir gibi vas?talar? kullanan Mevlevîlik ile di?er tasavvuf zümreleri, gayr-i müslimleri de etkisi alt?na alm??, daha sonralar? Osmanl? devrinde bile bu etki ile birçok gayr-i müslim sanatkâr?n bu ortam içinde ye­ti?me imkân? bulduklar? görülmü?tür. Özellikle müslüman er­keklerin h?ristiyan kad?nlarla evlenmeleri sonucunda Müslüman-Türk ai­le ve toplum hayat?nda h?ristiyanl???n kültürel etkilerinin hissedildi?i gibi; Rum, Ermeni, Süryanî ve yahûdilerle de yuka­r?daki örneklerde i?aret edildi?i gibi kültürümüzün izleri ve etkileri hissedilmi?tir.

Ayn? durum sivil ve dinî mimarî için de söz konusudur.

 

(Al?nt?)

Prof. Dr. Mehmet ?eker

Anadolu’da Bir Arada Ya?ama Tecrübesi, s.79-85.

4

23/09/2018 Ēingene Ali

4

23/09/2018 Avrupa ?lahiyat Fakültesi - Gent

4

18/09/2018 Cem Olmu? Dervi?leri

4

18/09/2018 Müslümanlar zamane yatl? oldu,

4

18/09/2018 Ankāzāde Köstendilī Halīl Efendi?nin, Tūti ?hsan Efendi?ye 21. Mektubu

4

09/03/2018 Tasdik ve ?nkār Bak?m?ndan ?nsanlar - Ömer Nesefī

4

09/03/2018 Kudüs Davas? Sahipsiz De?ildir!

4

09/03/2018 Ankāzāde Köstendilī Halīl Efendi?nin, Tūti ?hsan Efendi?ye 20. Mektubu

4

09/03/2018 Hz. Peygamber, Bar?? ve Sava?

4

09/03/2018 Peygamberimiz, Efendimize Hitap!- Divān-? Kebīr“den

4

29/10/2017 Kabir Azab?n? ?nkār Edenlere Güzel Bir Cevap

4

29/10/2017 Sular?n K?s?mlar?

4

29/10/2017 Ankāzāde Köstendilī Halīl Efendi?nin, Tūti ?hsan Efendi?ye 20. Mektubu

4

29/10/2017 Bir Mucize, Süheyl b. Amr (r.a)

4

29/10/2017 Olmay?nca

4

29/10/2017 Gel Papaz Efendi!

4

17/07/2017 Oruē yüzünden bizim can?m?z dirilik elde edecektir!

4

23/02/2017 es-Selāmü Aleyküm

4

23/02/2017 Abdesti Bozmayan ?eyler

4

23/02/2017 Ankāzāde Köstendilī Halīl Efendi?nin, Tūti ?hsan Efendi?ye 18. Mektubu

4

23/02/2017 Himmetini Ālī Tut - Pir Abdulkādir Geylāni Hazretleri

4

02/11/2016 es-selāmü aleyküm ve rahmetullāh - TAKD?M

4

25/10/2016 Bize Ula?an Haberler

4

25/10/2016 Ankāzāde Köstendilī Halīl Efendi?nin, Tūti ?hsan Efendi?ye 16. Mektubu

4

25/10/2016 Sünnetsiz ?slam Aray??lar?

4

09/03/2016 Ankāzāde Köstendilī Halīl Efendi?nin, Tūti ?hsan Efendi?ye 11. Mektubu

4

09/03/2016 Mü?min Kul ve Dünyan?n Hali - Pīr Abdülkādir Geylānī (k.s)

4

31/01/2016 Ankāzāde Köstendilī Halīl Efendi?nin, Tūti ?hsan Efendi?ye 5. Mektubu

4

31/01/2016 Bir Kāmil Mür?ide Varmasan Olmaz

4

31/10/2015 Ankāzāde Köstendilī Halīl Efendi?nin, Tūti ?hsan Efendi?ye 12. Mektubu

4

31/10/2015 Mustafa Hayri Ö?ÜT Efendi (k.s) Hazretlerini Rahmet ve Minnet ile An?yoruz (1895 ? 1979)

4

31/10/2015 Rab?ta

4

26/10/2015 Āhireti Dü?ününüz! - Pīr Abdülkādir GEYLĀNĪ

4

26/10/2015 Osmanl??n?n Manevi Kurucusu ?eyh Edebālī (k.s)

4

30/07/2015 Namazda Huzur ve Hu?uyu Yakalamak

4

30/07/2015 Köstendilī Halīl Efendi?nin Tūti ?hsan Efendi?ye 5. Mektubu

4

30/07/2015 Seyyidü\'l-?sti?fār - ?mam GAZALĪ

4

30/07/2015 Abdullah b. Mes?ūd (r.a) Müslüman Olu?u

4

30/07/2015 Tāif Duas?

4

01/03/2015 O Günden Beri Bu Haldeyim

4

27/02/2015 Baz?lar?na Ne Oluyor ki!

4

27/02/2015 Ebū Hanife\'nin Tasavvufi Hayat?

4

27/02/2015 Ankāzāde Köstendilī Halīl Efendi?nin, Tūti ?hsan Efendi?ye 5. Mektubu

4

26/02/2015 Olgun Müslüman??n Vas?flar?

4

26/02/2015 Tasavvuf, Havāssa Ait Ledün ?lmidir

4

06/11/2014 ?efaati Ve Vesile (Arac?) K?lmay? ?irk Olarak Görme Hastal???

4

06/11/2014 Āriflerin ?lāhī Huzurdaki Edepleri

4

06/11/2014 Ankāzāde Köstendilī Halīl Efendi?nin, Tūti ?hsan Efendi?ye 5. Mektubu

4

06/11/2014 ?ntisāb Niēin Gereklidir?

4

06/11/2014 Gerēek Teslimiyet -Abdülkādir Geylānī (k.s)

4

25/09/2014 Zilhicce Ay? Nas?l ?hya Edilmeli

4

03/06/2014 Ankāzāde Köstendilī Halīl Efendi?nin, Tūti ?hsan Efendi?ye 9. Mektubu

4

08/02/2014 Kendimizi Nas?l Aldat?yoruz? ?mam GAZALĪ

4

08/02/2014 Ankāzāde Köstendilī Halīl Efendi?nin, Tūti ?hsan Efendi?ye 5. Mektubu

4

08/02/2014 Asr-? Saādette Mescid-i Nebevī ve Di?er Mescidler

4

08/02/2014 es-selāmü aleyküm

4

17/09/2013 Mustafa Hayri Ö?üt (ks.)

4

17/09/2013 Ankāzāde Köstendilī Halīl Efendi?nin, Tūti ?hsan Efendi?ye 6. Mektubu

4

17/09/2013 Esmā?ya Babas?ndan Mektup

4

25/05/2013 Ankāzāde Köstendilī Halīl Efendi?nin, Tūti ?hsan Efendi?ye Mektubu (39. Mektub)

4

25/05/2013 ?eyh Abdurrahman Hālis et-Tālebānī

4

16/02/2013 Ankāzāde Köstendilī Halīl Efendi?nin, Tūti ?hsan Efendi?ye Mektubu (38. Mektub)

4

03/11/2012 GEYLANĪ TEFS?R? - Kitap Tan?t?m?

4

03/11/2012 Ankāzāde Köstendilī Halīl Efendi?nin, Tūti ?hsan Efendi?ye Mektubu (1. Mektub)

4

03/11/2012 es-selāmü aleyküm

4

11/08/2012 Ankāzāde Köstendilī Halīl Efendi?nin, Tūti ?hsan Efendi?ye Mektubu (17. Mektub)

4

11/08/2012 Sūfīlerden Esintiler - Cüneyd-i Ba?dadi (k.s)

4

11/03/2012 Ankāzāde Köstendilī Halīl Efendi?nin, Tūti ?hsan Efendi?ye Mektubu (30. Mektub)

4

11/03/2012 Sūfīlerden Esintiler-Ku?eyrī Risālesi

4

11/03/2012 Tasavvuf-Abdülkadir GEYLANĪ (k.s)

4

11/03/2012 Mehmet Ākif ve Sudanl? Genē

4

11/03/2012 Merhabalar Efendim

4

29/12/2011 Temizleme Yollar?

4

29/12/2011 Anadolu Selēuklu Dönemi, Müslim-Gayr-i Müslim ?li?kileri

4

29/12/2011 Mesnevīden - Mür?id-Mürid-?lāhī A?k

4

29/12/2011 On Dört As?r Evvel

4

29/12/2011 Kalbin Māhiyeti

4

29/12/2011 Ankāzāde Köstendilī Halīl Efendi?nin, Tūti ?hsan Efendi?ye Mektubu (28)

4

29/12/2011 Sūfīlerden Esintiler

4

29/12/2011 es-selāmü aleyküm

4

05/10/2011 Sūfilerin Ahlak?

4

05/10/2011 ?evvāl Orucunun De?eri

4

05/10/2011 Peygamberimizin K?lmam?z? ?stedi?i Namaz

4

05/10/2011 Ankāzāde Köstendilī Halīl Efendi?nin, Tūti ?hsan Efendi?ye Mektubu (25)

4

05/10/2011 Alt?n Ö?ütler - Abdülkādir Geylānī (k.s)

4

05/10/2011 Sūfīlerden Esintiler

4

05/10/2011 es-selāmü aleyküm

4

28/06/2011 Kitap Tan?t?m? - Dostluk Üzerine

4

28/06/2011 Ankāzāde Köstendilī Halīl Efendi?nin Tūti ?hsan Efendi?ye Mektubu (15)

4

28/06/2011 Mesnevī?den - Benli?in ??mart?lmas?

4

28/06/2011 K?ssadan Hisse

4

28/06/2011 Sohbet, Abdülkādir GEYLĀNĪ (k.s)

4

28/06/2011 es-selāmü aleyküm

4

15/04/2011 Röportaj - Rektör Abdullah Demircio?lu

4

15/04/2011 Müslüman Kimleri Sever?

4

15/04/2011 Köstendilli Ārif-i Billāh Halil Efendi?den (k.s) Müridi ?hsan Efendiye Mektup (4)

4

15/04/2011 Geēmi?ten Günümüze Naat-? ?erifler

4

15/04/2011 Abdulkadir Geylani Hz.nin Hicrī 18 Zilkade 545 Tarihli Konu?mas?

4

15/04/2011 Yeniliklere Aē?k Olu?u

4

15/04/2011 ?aka ve Latīfe Yapmas?

4

15/04/2011 Ashab?yla Münasebeti

4

15/04/2011 ?ecāat ve Necdeti

4

15/04/2011 Allah?? Zikretmesi

4

15/04/2011 Cömertli?i

4

15/04/2011 Do?ru Sözlülü?ü

4

15/04/2011 Zühdü

4

15/04/2011 Hayās? ve Tevāzuu

4

15/04/2011 Peygamberimizin ?emāili

4

26/02/2011 Hadislerle Kabir Azab?

4

26/02/2011 Serdār-? Hakan

4

26/02/2011 Köstendilli Ārif-i Billāh Halil Efendi?den (k.s) Müridi ?hsan Efendiye Mektup (3)

4

26/02/2011 Erzurumlu ?brahim Hakk? ve ?smail Fakirullah (k.s) Türbesi

4

26/02/2011 es-Selāmü Aleyküm

4

25/12/2010 Aziz Okuyucular?m?z;

4

25/12/2010 Köstendilli Ārif-i Billāh Halil Efendi?den (k.s) Müridi ?hsan Efendiye Mektup (2)

4

25/12/2010 Hz. Ali?nin (k.v) Zühdü

4

25/12/2010 Hz. Mevlānā?dan

4

25/12/2010 Muharrem Orucu ve A?ūre Günü

4

25/12/2010 Hz. Āi?e-i S?ddīka (r.anhā) Annemizden Peygamberimize (as.)

4

12/10/2010 Aziz okuyucular?m?z;

4

12/10/2010 Köstendilli Halil Efendi?nin (k.s) Müridine Mektubu

4

12/10/2010 Zamana De?er Verenler - Lādikli Hac? Ahmet A?a (k.s)

4

08/08/2010 Aziz okuyucular?m?z;

4

08/08/2010 Tasavvufi ?iir ?erhi

4

08/08/2010 Hikmet Deryās?

4

22/07/2010 Ey Gönül

4

22/07/2010 Gönül Ālemi

4

22/07/2010 Kitap Tan?t?m?

4

03/04/2010 es-selāmü aleyküm ve rahmetullāh

4

31/03/2010 Kalbin ?ikayeti

4

31/03/2010 Nas?l Sevdiler?

4

31/03/2010 Rasūlullāh??n (s.a.v.) Toplum ?ēindeki Ahvali
 
 
Muridan.com 7kubbe.net Facebook/AbdullahDemirciošlu Facebook/7KubbeSufiGenēlik Sufi Galeri YouTUBE
Zuhur Dergisi  | Tüm Haklarż Saklżdżr © 2010 (Müžteri Hizmetleri Telefon Numarasż : (0 533) 474 70 26 ) Tasarżm & Yazżlżm : Networkbil.Net