SON SAYI
1. Sayı
es-selâmü aleyküm ve rahmetullâh
Din karde?lerimiz, gönül dostlar?m?z!
PDF Halini indirmek için tıklayınız
 
Kutadgu Bilig ve Bilgelik Kavram?
Edebali KARABIYIK
LinkedIn Google+ Facebook Twitter Addthis

XII. yüzy?lda Türk edebiyat? ?slâmiyet’in etkisiyle yeni bir yörüngeye girmi?, yak?n çevredeki Müslüman milletlerle ileti?imin sonucu olarak ilk ?slâmî eserler verilmeye ba?lanm??t?r.

Türk örf ve ananelerine göre kurulan Karahanl? Devletinin, X. Yüzy?lda ?slâmiyet’i kabulüyle, ilk ?slâmî Türk yaz?l? eserleri meydana getirildi. Karahanl? hükümdarlar?n?n âlimlere olan büyük sayg?s? sebebiyle Türkistan, Mâverâünnehir ?ehirleri birer medeniyet ve kültür be?i?i haline gelmi?, bu dönemde Türk dili, edebiyat?, kültürü ve tarihi için çok önemli eserler yaz?lm??t?r. Bu eserlerin ba??nda da Kutadgu Bilig gelmektedir. Kutadgu Bilig ?slâm’?n yay?lmas?ndan sonraki Türk edebiyat?n?n yüksek seviyede oldu?unun aç?k bir delilidir. Kutadgu Bilig, insana her iki dünyada tam manas?yla kutlu olmak için gereken yolu göstermek amac?yla kaleme al?nm?? bir eserdir.

Kutadgu Bilig’in yazar? Yusuf Has Hacib, Balasagun Türklerinin 960-961 y?l?nda ?slâmiyet’i kabul etmesinden 58 y?l sonra, 1018 y?l?nda ayn? ?ehirde, Balasagun’da do?mu?tur. Nüfuzlu bir aileden dünyaya gelmi?tir. Gençli?inde iyi e?itim görmü?tür. Yusuf’un do?du?u tarihte ?slamiyet, bu Türk yurdunda art?k iyice yerle?mi?, kök salm??t?r. Yusuf, Türkçeden, Arapçadan, Farsçadan ve memleketinde konu?ulmakta olan Orta ?ran dillerinden, So?dakçadan geni? bir dil ve yaz? bilgisi de kazanm??t?r. Firdevsî’nin ?ehnâme’sini, Farabî’nin ve ?bni Sina’n?n Arapça felsefe kitaplar?n? okumu?, aruza, belâgat sanat?na, ?slamî bilgilere, Türk atasözlerine, folkloruna, devlet örgütüne, toplum bilime, astronomiye, merak salm??t?r. Ayr?ca okçuluk, avc?l?k, ku?çuluk gibi Türk sporlar?n? da ö?renerek çevgen gibi oyunlara da yabanc? kalmam??t?r. Bütün bunlar? Kutadgu Bilig’den ö?reniyoruz.

Yusuf Has Hacib, 1069-1070 y?llar?nda Kutadgu Bilig’i tamamlayarak dönemin hükümdar? olan Süleyman Arslan Han’?n o?lu Hakan Tavgaç Bu?ra Kara Han Ebu Ali Hasan’a sunmu?tur. Hakan kitab? be?enmi? ve ödül olarak Yusuf’a “Has Hacib” yani “Mabeyinci” unvan?n? vermi?tir. Arapça olan bu unvan?n Türkçesi “Tayanu” dur. Bu s?rada Yusuf’un ya?? 60 oldu?u bilinmekle birlikte sonraki hayat? hakk?nda fazla bir bilgi bulunmamaktad?r.

“Ki?ileri her iki dünyada Kut’a (saadete) eri?tirmeye yarayana bilgi” anlam?na gelen Kutadgu Bilig, Türk yaz?n?n?n elde bulunan en eski ?slamî eseridir. Yaz? sanat? ile ahlak bilgisi ve ö?üt alan?nda büyük bir ba?yap?tt?r. Eserde Karahanl? hanedanl???n?n sosyal ve ekonomik durumu, devlet te?kilat?, memuriyet idaresi, örf, adet gibi konularda önemli bilgiler yer al?r. Eser klasik mesnevi tarz?nda tevhid ve na’atlar ile ba?lar, 88 bölümden ve 6645 beyitten olu?ur.

Kutadgu Bilig’de dört ?ah?s konu?turulmaktad?r: “Adalet”, “Kün To?d?” isimli bir hükümdard?r. “Saadet”, “Ay Told?” ad?nda bir vezirdir. “Ak?l”?n ad? “Ögdülmü?”tür ve vezirin o?ludur. “Kanaat ve akibet” de “Odgurmu?”tur ve vezirin karde?idir.

Yukar?da zikredildi?i gibi Kutadgu Bilig’in sistemati?i dört ki?i aras?ndaki diyalog üzerine kurulur. Bu diyaloglar?n konusu hükümdar Kün To?d?’n?n dan??manlara olan ihtiyac?, Ay Told?’n?n hükümdar? ziyareti, hükümdar?n sevgisini kazanmas?, ba? vezir olmas? ve çok geçmeden Ay Told?’n?n hastalan?p vefat etmesi üzerine kurulmu?tur. Onun vefat?ndan önce o?lu Ögdülmi?’e nasihati ve o?lunu hükümdarla tan??t?rmas?, hükümdar?n Ögdülmi?’i ba? vezirli?e atamas?, Ögdülmi?’in bütün gücüyle memleketi tanzim etmesi, halka refah kazand?rmas? eserin sistemati?ini olu?turur. Kutadgu Bilig ayn? zamanda iyi bir destand?r. Aç?k, tasvirli ve canl? bir dille dü?ünülmesi zor, soyut felsefî dü?ünceler aç?klanm??t?r. Gerek fert olarak gerek cemiyet halinde ya?ayan insanlar?n iyi bir siyasetle idare edilip, dünya ve ahirette mesut olabilmeleri için tutulacak yollar? gösterir.

Kutadgu Bilig, Karahanl?lar Devleti döneminde Türk ayd?nlar?n?n genel kültürleri, din ve dünya görü?leri, duyu? ve dü?ünü? ölçüleri, sosyal ve medenî hayatlar? hakk?nda önemli bilgiler veren, içerisindeki birçok fikirleri bugün de uyulacak kadar do?ru olan üstün vas?fl? bir eserdir. Eserde dikkati çeken en önemli noktalardan biri de Karahanl?lar döneminde ileri bir devlet te?kilat sisteminin olmas?d?r. Ayr?ca bu ileri devlet te?kilat?nda çal??an amirlerini ordu ve halk adamlar?n?n görev isimlerinin Türkçe kelime köklerinden türetilerek olu?turulmas?d?r. Bu isimlerden “süba?? (suba??), otaç? (odac?), tamgaç? (damgac?), sat??ç? (sat?c?), temürçi (demirci), okçu, yaç? (yayc?)” gibi görev ve meslek isimleri bugün bile yad?rgamad???m?z kelimelerdir.

Eski Türkler yarad?l?? ve insan tabiat?na büyük önem vermi?lerdir. Onlara göre her insan do?u?tan kendine ait bir karakter ve ki?ilik ile var olur. ?nsan? insan yapan güzel ahlâk?d?r.  Köktürkçede “karakter “kelimesinin kar??l??? “k?l?k” sözcü?üdür. Kutadgu Biligde ise “k?l?k itig” söz öbe?i “Allah’?n özenerek yaratt??? kimse” demektir. “K?l?g silik” ise “temiz karakter” demektir. “K?l?k”?n toplumda bir ahlâkî kavram olarak ya?amas?, insan?n özünün ve ki?ili?inin iyi olmas? arzulanmaktad?r.” K?l?k” sahibi insan halka iyilik eder.  Yapt??? iyili?i ba?a kakmaz. Kendi yarar?n? istemez, ba?kalar?na yard?m eder. (KB.856-857.b.)  Görüldü?ü üzere ahlâk her insan?n sosyal hayatla olan ili?kisine göre ölçülüyordu. Ahlâkî karakteri kötü ki?iye “k?l??? kötü” deniliyordu.

Kutadgu Bilig’de daha birçok ahlâkî kavram bulunmaktad?r. Yusuf Has Hacib’e göre kendimize kar?? olan ba?l?ca ödevlerimizden biri de bilgi edinmek ve bilgili olmakt?r. Bunlar? Kutadgu Bilig’deki ?u sözlerinden anl?yoruz:

“Bilgi bil ve yerin ba?kö?e olsun.” (KB.6605.b.)

“Bilgisiz yürek ve dil ne i?e yarar; bilgi ile su gibi herkese faydal? ol.” (KB.6606.b)

“Ne kadar bilsen de yine ara; bak, bilen di?erine sorarak eri?ir.” (KB.6607.b)

“Bilirim dersen, sen henüz bilgiden uzaks?n; bilenler aras?nda sen bilgisizlerden say?l?rs?n.” (KB.6608.b)

“Bilgi bir denizdir, serçe emse emse bundan a?z?na ne kadar su alabilir.” (KB.6609.b)

“Sen ya bilgi bil, insan ol ve kendini yükselt yahut hayvan ad?n? al ve insanlardan uzakla?.” (KB.6611.b)

“Anlay?? nerede olursa oras? ululuk kazan?r; bilgi kimde olursa o, büyüklük bulur.” (KB.154.b)

“Bilginin manas?n? bil; bak, bilgi nerde; bilgiyi bilen insanda hastal?k uzakla??r.” (KB:156.b)

“Bütün iyilikler bilginin faydas?d?r; bilgi ile gö?e dahi yol bulunur.” (KB.208.b)

“?nsan gönlü dibi olmayan bir denizdir gibidir; bilgi onun dibinde yatan inciye benzer.” (KB.211.b)

“Bilgi hiçbir zaman fakirli?e dü?meyen bir servettir; h?rs?z ve doland?r?c?n?n ona eli eri?emez ve onu alamaz.” (KB.313.b)

“Bilginin k?ymetini bilgili bilir, akla hürmet bilgiden gelir.” (KB.472.b)

“Bilgili kimsenin yeri gökten daha yüksektir.” (KB.2452.b)

“K?smetine en çok kavu?an bilgili insand?r.” (KB.2448.b)

Türklerde alplik ve bilgelik hakanlar?n vazgeçilmez özellikleriydi. Ayr?ca arzu eden her insan bilgiyi ö?renebilirdi. Herhangi bir kast ve s?n?f söz konusu de?ildi. Göktürk Devleti’nin veziri Tonyukuk’un unvan? “Bilge Tonyukuk” idi. Yine Korkut Ata ve Irk?l Koca da birer bilge ki?iydi.

4

18/09/2018 Manevî Yükseli? Kudüs?ten Ba?lar*

4

09/03/2018 Mest kim Hu?yâr kim

4

29/10/2017 Muhabbet Yükünün Kervan?: Surre Alay?

4

23/02/2017 Hanyal? Nûri Dîvan??nda Hz.Peygamber (s.a.v)

4

09/03/2016 Hanyal? Nuri Osman Divan??nda ?eriat, Tarîkat, Hakîkat, Ma?rifet

4

31/10/2015 Girit?teki Kadirî Tekkeleri

4

30/07/2015 Kâdirîli?i, Anadolu?ya Ta??yan Velî E?refo?lu Rûmî (k.s)

4

27/02/2015 Bayezid-i Bistâmî Hazretleri Kimdir? (777-848)

4

06/11/2014 Korkma!

4

03/06/2014 Kutadgu Bilig ve Bilgelik Kavram?

4

16/02/2013 Tarihimizden?

4

03/11/2012 Yâ Nureddin!

4

11/08/2012 Osmanl?n?n Erdemli ?nsanlar?

4

11/03/2012 Çanakkale Sava?lar?ndan

4

29/12/2011 Ana, Biz Dilenci De?iliz; Senin O?ullar?n?z!

4

28/06/2011 Senin ?stifa Ettirdi?ini Biz de ?stifa Ettirdik!
 
 
Muridan.com 7kubbe.net Facebook/AbdullahDemircioğlu Facebook/7KubbeSufiGençlik Sufi Galeri YouTUBE
Zuhur Dergisi  | Tüm Hakları Saklıdır © 2010 (Müşteri Hizmetleri Telefon Numarası : (0 533) 474 70 26 ) Tasarım & Yazılım : Networkbil.Net