SON SAYI
1. Sayı
es-selâmü aleyküm ve rahmetullâh
Din karde?lerimiz, gönül dostlar?m?z!
PDF Halini indirmek için tıklayınız
 
Nefsin Kötü Hasletlerinden; Kibir ve Ucb
Mizan
LinkedIn Google+ Facebook Twitter Addthis

Mizan

 

Güzel ahlak sahibi olmak, ihlâs? elde edebilmek tasavvufun en önemli hedeflerindendir. Bu hedefe ula?man?n bir yolu da, öncelikle nefsin kötü s?fatlar?n?n ne oldu?u tan?y?p onlardan uzakla?makt?r. Bu yaz?m?z?n konusu ise bunlardan ikisi olan kibir ve ucbtur. Rabbim bizlere bu s?fatlardan kurtulan mü’minlerden olmay? nasip eylesin. Amin…

 

Kibir

Rabbimiz (c.c) Kur’an-? Kerimde buyuruyor:

Allah bütün cebbar ve gururlular?n kalbini mühürler." [1]

Peygamberimiz Efendimiz (s.a.s) buyuruyor ki: "Kalbinde bir kabarc?k veya hardal tanesi kadar kibir bulunan kimse cennete girmez."[2]

Kibir, ki?inin ba?kalar?ndan kendini üstün görüp bundan dolay? bir sevinç havas?na bürünmesidir.[3] Üstün görmesi hakiki, gerçek bir sebebe dayan?r da bundan mutluluk duymazsa o kibir de?ildir. Çünkü insanlar çe?itli kabiliyetlerde yarat?lm??, çe?itli imkânlara sahip olmu? ve çe?itli konumlarda bulunmak durumunda kalm??lard?r. Zengin bir insan meta ve mal bak?m?ndan fakir bir insandan üstündür. Bu hakikattir. Zengin bunu itiraf etmekle de kibirlenmi? olmaz. Cenab? Allah’a (c.c) bu verdi?i nimetle sevinir, te?ekkür eder. Bu da kibir de?ildir. Bilakis bu, övülen bir huy olan ?ükürdür. Fakat fakire bak?p da bu üstünlü?ü ile sevinç duymas?, i?te o yerilen huy olan kibirdir.

O zaman kibrin ne oldu?unu anlamak için bu iki unsuru ay?rmak gerekiyor: Üstün görmek ve sevinç havas?na bürünmek. E?er ki?i bu üstün görmenin hakikatini anlasa, bunun sevinç duyulacak bir ?ey olmad???n? görür ve kibirden emin olur. Ama üstün görmek bir hakikat nazar? ile de?il de hastal?kl? bir nazar ile olursa, bu durum insan?n sa?l?kl? bak???n? engeller, ba?kalar?n? hor ve hakir görmeye sebebiyet verir de ki?iyi sevinç havas?na sürükler. ??te kibirden kas?t budur.

O halde baz? insanlar?n baz? insanlardan bir cihetle, durumun bir yönüyle üstün olmas? kaç?n?lmazd?r. Zenginin fakirden, güzelin çirkinden, makam sahibi olan?n olmayandan, kilosu-boyu düzgün olan?n olmayandan, âlimin cahilden, ibadet edenin etmeyenden, günahlardan kaç?nan?n kaç?nmayandan, çal??kan?n tembelden hakeza...

Kibirden kurtulmak iki yönlü mücadele ile olur. Birincisi ilimle ne oldu?u anlamak, ikincisi nefisle mücadele etmek suretiyle onu defetmek.

O  halde ki?i kendini inceleyecek... Hangi özelli?ini di?er insanlarla k?yaslad???nda üstün görüp seviniyor? Sonra bu sevinci atarak kibirden kurtulacak...

Üstün gördü?ü s?fata dikkatli bir nazarla bak?lsa asl?nda onun sevinilecek bir ?ey olmad??? görülür. Baz? üstünlükler insana, sevindirip mutluluk vermek bir yana üzerine kat kat sorumluluklar yükler. Birçok üstünlü?ün ise hakikatte, yani Allah kat?nda bir de?eri olmay?p, nazar-? dikkate alma?a bile de?mez. Yüz güzelli?i kad?nlar aras?nda bir kibir vesilesi olabilir. Ama en uzun süreli güzellik, gençlikle s?n?rl?d?r. Bir sivilceye yenilecek kadar da zay?ft?r. Allah kat?nda k?ymeti olan üstünlüklere gelince... Din büyüklerinin durumlar?, sevinç duymaktan ziyade diken üzerinde duruyormu? gibi ‘el aman, el aman ya Rabbi’ diyerek bu yükün a??rl???ndan feryat edip Ümmet-i Muhammed’in kurtulu?u için dua etmeleridir. Sevinç ve kibir hali nerede, o büyüklerin hali nerede?

?mam Gazali Hz.leri kibrin sebeplerini Kimyâ-y? Saâdet kitab?nda 7 adet olarak zikretmi?tir. Bunlar:

1. ?lim

2. ?badet

3. Soy

4. Güzellik veya erkekler için yak???kl?l?k

5. Zenginlik

6. Bedenî kuvvet

7. Makam veya konumu itibariyle kendini sevenlerin bulunmas?

Yukar?da say?lan hususlardan biri ile ki?inin övünmesi, -nimet olmasa bile, nimet sanarak övünmesi- kibirdir.

Kibir, haddizat?nda Cenab? Allah’a lay?k bir s?fatt?r. Çünkü O bütün noksan s?fatlardan münezzehtir. E?er kulda bulunursa, kul ona lay?k olmad???ndan ?a?k?nla??r. Hakk? olmad??? halde övünür. Kendine hizmet edenleri de be?enmez bir hâle gelebilir de ‘bana lay?k de?iller’ der. Hâlbuki Rabbimiz kullar?n? hakir görüp de hiçbirini kulluktan kovmam??t?r. Böylelerinin kibri, Allah’?n kibrini bile geçer. Allah muhafaza buyursun...

 

Ucb

Rabbimiz (c.c) âyet-i kerimede: “Art?k kendinizi övüp yüceltmeyin!”[4]buyuruyor.

?bn Cureyc[5]bu ayetin meali hakk?nda: “Bir hayr? i?ledi?in zaman, ‘ben onu i?ledim’ demendir.” demi?tir.[6]

Ba?ka bir âyet-i kerimede buyrulmu?tur ki: “Sak?n sadakalar?n?z? (o hayr? ben yapt?m diye) minnet bekleyerek, ba?a kakmak ve eziyet vermek suretiyle iptal etmeyiniz.”[7]

Peygamber Efendimiz (s.a.s) buyuruyor:

“Üç ?ey insan? felâkete sürükler: Buhl (cimrilik), hevâ (nefsin arzular?) ve ucb.”[8]

A?ere-i Mübe??ere’den[9]Talha (r.a) Uhud gününde, kendi vücuduyla Hz. Peygamber’i dü?man?n oklar?ndan ve sald?r?s?ndan korudu. Bedenini Hz. Peygamber’in önünde siper yapt?. Hatta kolu isabet ald?. O can?n? Hz. Peygamber’e fedâ etmek için at?ld?. Hz. Ömer (r.a), onda, bu durumu sezmi? “Hz. Peygamber’le beraber Talha’n?n eli isabet ald???ndan bu yana Talha’da bir ucb vard?r” diyerek böylesi bir fedakârl?k neticesinde bile ki?inin kalbini kontrol etmesi hususunda uyar?da bulunmu?tur.[10]

Abdullah b. Mes’ûd (r.a) insan? felâkete sevk eden iki ?eyin ye’s (ümitsizli?e dü?mek) ve ucb oldu?unu söyler.[11]Zira ye’se kap?lan ki?i günahlar?n?n ba???lanmayacak derecelere ula?t???n? dü?ünerek tövbeyi b?rak?r ve sonuçta kendini tamamen kötülü?e terk eder. Ucb ise insana nefsini tertemiz gösterip günahlar?n?n fark?na varmas?n? engeller.

Hz. Ai?e’ye (r.anha) denildi ki: “Ki?i ne zaman kötülük yapm?? olur?” Cevap olarak dedi ki: “?yilik yapt???n? sand??? zaman.”[12]

?mam Gazâlî Hz.leri kibir ve ucbun farkl? hasletlerden oldu?unu; kibir toplum içinde görülen bir durum olup, insanlar?n birbirlerine kar?? büyüklük taslayabileceklerini, ucb ise psikolojik bir hal olup tek ba??na ya?ayanlarda da bulunabilece?ini ifade etmi?tir.[13]

Ucb hastal??? baz? tehlikeli sonuçlar do?urabilir: Allah korkusundan uzakla?t?rmak, amellerini güzel göstermek suretiyle kibre sebebiyet vermek, terk edilen günah? ‘terk ettim’ bahanesiyle sürekli hat?rlatarak yeniden döndürmek, ki?inin hay?r üzere oldu?u zann?n? vererek günahlar?n? görmeyi engellemek ya da kötülüklerini güzel göstermek, yapt??? iyilikten minnet beklemek, kendi görü?üne fazlas?yla güvenmek gibi… Hatta sap?kl??a öncülük edenler de umumiyetle ucb yüzünden helâk olmu?lard?r.

Ucb, ki?inin amelini güzel görüp; bu amelini, i?ini kendinden bilmesidir.[14]Nas?l kendinden bilmesin ki o i?i yaparken gözleriyle bakm??, ayaklar?yla gitmi? ve elleriyle dokunmu?tur. Akl?n?, vaktini, gayretini sab?rla o i?e sarf etmi?tir. Di?er taraftan ahlak sahibi bir Müslüman olarak yapt???m?z i?lerin hakk?n? vererek daha güzeline ula?maya çal??mam?z gerekmez mi?

Biraz bilmeceye benzeyen bu durum dikkatlice incelenirse, birbiriyle ayr?lmaz görülen iki unsurun asl?nda farkl? ?eyler oldu?u görülür. Amelini güzel görmek ve kendinden bilmek... Hâlbuki bizler güzel amelle emrolunduk. Amelimizi kendimizden bilmekle de?il… E?er kul emanetçi oldu?unu anlar da; bu bedenin, akl?n?n, irade kabiliyetinin gerçekte kendi mülkü olmad???n? itiraf ederse, ucb hastal???ndan kurtulur.

Rabbimiz, henüz t?p ilminin bile tam anlam?yla vak?f olamad??? bedenimizde, birbiriyle ili?kili birçok organlarla müthi? bir sistem kurmu? ve  bir tu?a basmak kadar kolay olan i?leri bizim kontrolümüze emanet etmi?tir. Televizyonun kumandas?na basan ki?inin sanki oradaki görüntü ve sesleri kendi meydana getiriyormu? gibi bir havaya bürünmesi ne kadar abes ise, kuldan meydana gelen amellerin durumu da böyledir. Allah (c.c) bu gücü, kuvveti bize bah?etmeseydi parma??m?z? dahi oynatamazd?k.

Fakat kulun i?ledi?i günahta hissesi tamd?r. Küçük bir ç?nar tohumu ekmekle koca ç?nar a?ac?n? meydana getirdim denemez ama küçük bir k?v?lc?mla koca orman? yakan, tam anlam?yla suçludur. Çünkü verilen emanete sahip ç?kamad?, hayra kabiliyeti olan? ?erre yöneltti. Kul, cennete Rabbinin lütfüyle girer fakat cehenneme giren oray? hak etmi?tir. Neden böyledir? Çünkü Rabbimiz: “Sana gelen her iyilik Allah’tand?r. Ba??na gelen her kötülük de nefsindendir.“[15] buyurmaktad?r.

O halde yapt???m?z i?lerde küçük bir hissemiz var. Zaten birçok hay?rl? imkân ve kabiliyetlerle donat?lm?? olan kendimize emanet edilenleri hayra yönlendirmek... Bunda ne abart?lacak ne de övünülecek bir ?ey var. Küçük bir hissemiz var çünkü cüzi irademizi o hay?rl? i?e yönlendirdik. Kelime kifayetsizli?inden böyle söylenebilir. Hâlbuki irade kabiliyetini bize veren de Cenab? Hakt?r. Öyle ise hay?rda hissemiz nedir?

Son söz, k?sa ve öz; bizlere tasavvufu ve güzel ahlaka giden yolu gösteren Mür?idimiz Abdullah Demircio?lu Efendi Hz.lerine ait:

“Bizler emanetçiyiz…”

 

[1] Mü’minûn, 35

[2] Müslim, ?man 147; Ebû Dâvûd, Edeb 29, (4091); Tirmizî, Birr 61, (1999)

[3] Kimyay? Saadet, Kibir Bahsi, ?mam Gazali

[4] Necm, 32

[5]  ?bn Cüreyc, Ö. Hicri 1 Zilhicce 150. Tâbiin Âlimlerindendir.

[6] ?hya-i Ulumiddin, Cilt 3, Ucb Bahsi, ?mam Gazali

[7] Bakara, 264

[8] Beyhaki (Bu Hadisi-i ?erifi ?mam Gazali Hz.leri Kimyay? Saadet kitab?nda zikretmi?tir.)

[9] Hz. Peygamberin (s.a.s) sa?l???nda cennetle müjdeledi?i 10 sahabi (r.anhum ecmain)

[10] ?hya-i Ulumiddin, C.3, Ucb Bahsi, ?mam Gazali

[11] Kimyay? Saadet, Ucb Bahsi, ?mam Gazali

[12] a.g.e., s. 335-337 (TDV ?slam Ansiklopedisi, Cilt: 42; Sayfa: 36)

[13] ?hyâ, III, 343-344 (TDV, C.42; s.36)

[14] Kimyay? Saadet, Ucb Bahsi, ?mam Gazali

[15] Nisa, 79.

4

18/09/2018 Gül yapra?? olmak, kolay de?il!

4

09/03/2018 ?lhâm Bilgi Kayna?? m?d?r?

4

09/03/2018 Allah?? Zikretmenin Fazileti

4

29/10/2017 Ömer Hüdâî Baba Kö?engî Hazretleri ve Mür?idi

4

17/07/2017 K?ssadan Hisseler

4

17/07/2017 Ankâzâde Köstendilî Halîl Efendi?nin, Tûti ?hsan Efendi?ye 2. Mektubu

4

17/07/2017 Allah?a ?timat Etmek

4

23/02/2017 ?nsan?n Manevî Yap?s? ile ?lgili Sorular

4

25/10/2016 Tasavvuf ve Tarikatlarla ?lgili Fetvalar

4

09/03/2016 Nefsin Kötü Hasletlerinden Haset

4

31/10/2015 Nefsin Kötü Hasletlerinden; Kibir ve Ucb

4

30/07/2015 Sa?lam Bir Tasavvuf Yolunun Esaslar?

4

30/07/2015 ?mam-? ?âfiî?nin Mür?idi

4

27/02/2015 Ashâb-? Suffa?n?n Tasavvufa Etkisi

4

06/11/2014 ?stimdât, Tevessül ve Teveccüh

4

08/02/2014 Beni Seviyorsan / Abdülkâdir GEYLÂNÎ

4

17/09/2013 Hakk Yolunda Cesur Ol

4

17/09/2013 Ey Azrail! _ Cengiz NUMANOGLU

4

25/05/2013 Mücâhede Ehli ve Huylar?

4

16/02/2013 Dostuyla Dost Olmak

4

03/11/2012 Pîr Abdülkâdir Geylanî?nin Akîdesi

4

11/08/2012 Dualar, Zikirler?

4

05/10/2011 Harabe
 
 
Muridan.com 7kubbe.net Facebook/AbdullahDemircioğlu Facebook/7KubbeSufiGençlik Sufi Galeri YouTUBE
Zuhur Dergisi  | Tüm Hakları Saklıdır © 2010 (Müşteri Hizmetleri Telefon Numarası : (0 533) 474 70 26 ) Tasarım & Yazılım : Networkbil.Net