SON SAYI
1. Sayı
es-selâmü aleyküm ve rahmetullâh
Din karde?lerimiz, gönül dostlar?m?z!
PDF Halini indirmek için tıklayınız
 
Girit?teki Kadirî Tekkeleri
Edebali KARABIYIK
LinkedIn Google+ Facebook Twitter Addthis

Pir-i Türkistan Ahmet Yesevî Hazretlerinin “?u ata bin, bat?ya do?ru git. At?n?n durdu?u yerde in ve hizmete ba?la!” ferman?yla Anadolu ve Rumeli’ye ak?n eden tasavvuf zümreleri, yeni fethedilen yerleri ?enlendiriyor, ?slam kültürünü tan?tmaya ba?l?yorlard?. Çok cazip bir ?ekilde tan?t?lan bu kültür sayesinde, yerli halk?n Müslümanla?mas?n? kolayla?t?rm?? oluyorlard?. “Horasan Erenleri”, ”Türkmen Babalar?”, “Ahî Babalar?” olarak da bilinen bu zümreler, yol kenarlar?na, ?ss?z yerlere kurduklar? tekke ve zaviyelerle yerli halka, gelip geçen yolculara en güzel ?ekilde hizmet sunuyor; fakirlerin, yolda kalm??lar?n, kimsesizlerin, hastalar?n yard?mlar?na ko?uyorlar ve böylece gönülleri fethediyor, bu insanlar?n kendi istekleriyle Müslüman olmalar?n? sa?l?yorlard?. ?slam’? tasavvuf yoluyla ruhunun derinliklerine i?leyen bu gönül insanlar?n?n ve onlar?n kurdu?u tekke ve zaviyelerin Anadolu ve Rumeli’nin fethinde büyük katk?lar? olmu?tur. Sadece fetihlerde de?il söz konusu topraklar?n imâr ve iskân?nda, siyâsî ve iktisadî hayat?n düzenlenmesinde, sosyal ve kültürel hayat?n zenginle?tirilmesinde de çok önemli katk?lar sa?lam??lard?r.(1)

250 y?l? a?k?n bir süre Osmanl? idaresinde kalan Girit’in fethedilmesi ve ?slamla?mas? da Anadolu’dan Rumeli’den pek farkl? olmam??, burada da tasavvufî zümrelerin katk?s? büyük olmu?tur. Girit’in fethinden bir süre önce Kadirîli?in Rumiyye kolunun kurucusu ?smail Rumî (ö.1053/1643), piri Abdülkadir Geylanî Hazretlerinin “Yâ Rumî! Rum’a git, tarikat?m? orada ne?ret!” manevi i?areti ile Anadolu, M?s?r ve Rumeli’de tekkeler kurman?n yan?nda Girit’te de bir tekke kurmu? ve birçok halife görevlendirerek adadan ayr?lm??t?r.

Bu tasavvuf ehli gönül erleri yerli halk taraf?ndan o kadar sevilmi?lerdir ki kendilerine ?iar edindikleri Yunus Emre Hazretlerinin “Bir kez gönül y?kt?n ise/Bu k?ld???n namaz de?il/Yetmi? iki millet dahi/Elin, yüzün yumaz de?il.”  nutku, yerli halk?n dilinde ve gönlünde  “Hilyus tekkedes ke camya/Na htisis ya na yasis/Afu emena tiranas/Ola hamena tasis (Bin tekke cami yapt?rsan/Hayat?n?n bah?? için/Sen bana eziyet ettikçe/Her ?eyini yitirmi?sin.)” ?eklinde makes bulmu?tur.(2)

Kadirîlik, Girit adas?nda Kandiye, Resmo ve Hanya’da kendisini göstermi?tir. Evliya Çelebi’ye göre, fetihten sonra Kandiye kalesine Abdülkadir Geylanî (k.s) yolundan bir ?eyh gelerek dervi?leri ile birlikte zikir halkalar? kurmu?tur. Her gün büyük topluluklar halinde gönül sohbetleri edilmi?tir.(3)

Ba?bakanl?k Osmanl? Ar?ivleri’ndeki kay?tlardan Kandiye’de üç tane Kadirî tekkesinin oldu?unu ö?reniyoruz. ?lki ?eyh Ali Efendi Zaviyesi, ikincisi Arif Baba Dergah?’d?r. ?eyh Ali Efendi Zaviyesi, Tophane’deki Kadirîhane ?eyhlerinin birinden hilafet ald??? belirtilen Hanyal? Ali Efendi taraf?ndan (ö.1205/1794) 18.as?rda Kandiye’de kurulmu?tur.(4) Esasen ?eyh Hac? Muhammed Efendi taraf?ndan tesis olunan ve Tophane Tekkesi diye de bilinen tekkenin 19. asr?n sonlar?na kadar faal oldu?u bilinmektedir.

Arif Baba Dergâh?’na gelince, burada 1856 y?l?nda ?eyh Mustafa Arif Efendi ir?ad postunda olup, 1863 y?l?nda tekkenin ikmâl ve tamiri için yaz? ç?kar?lm??t?r.(5)

Kandiye’deki üçüncü tekke ise Burhan Baba Dergah?’d?r. 1921 y?l?na ait kararda Burhan Baba Dergah?’n?n vak?f ?artlar? gere?ince söz konusu tekkede sadece Kadirî adâb ve erkân?n?n uygulanmas? gerekmektedir. Ancak tekkeyi yöneten Sakalaki Timur Efendi, Rifaî yoluna mensuptur. Sonradan anla??ld??? kadar?yla Sakalaki Timur, tekkede Kadirî usulüne uymay?p Rifaî adâb?n? uygulamak istemi?tir.(6)  Bunun üzerine tarikata mensup k?rk dokuz ki?i imza toplayarak dergâha Kadirî yolundan birinin atanmas?n? talep etmi?lerdir.

Tarikat?n Hanya’daki faaliyetlerine gelince, BOA’daki kay?tlara göre Hanya’daki Kadirî Tekkesi’nin müessisi ?eyh Süleyman Efendi’dir. Süleyman Efendi ayn? zamanda Hz.Peygamber’in (s.a.s) soyundan gelmekte olup, Hanya “Reis’ül-Me?ay?h?” yahut “?eyhü’l-Me?ay?h?”(?eyhlerin Ba?kan?) ünvan?na da sahiptir.(7)

Resmo’da da Kadirîli?in faaliyet gösterdi?ini belirtmi?tik. ?ehirde Valide Sultan’?n Resmo Kalesi d???ndaki Pir Abdülkadir Geylanî(K.S)’nin cami, imaret ve tekkesine baz? gelirler vakfetti?i belirtilmi?tir.(8) Resmo’da, tarikat?n Rumiyye kolu da etkili olmu?tur. ?öyle ki, Girit’te bu kolun müessi olan ?smail Rumî’nin bir tekke kurdu?u ve burada görevlendirdi?i halifelerinin gayr-i müslim halk taraf?ndan ?ehit edilmesi üzerine ?stanbul Fatih semtindeki Körükçü Tekkesi’ni kuran halifesi Körükçü Mehmet Efendi’yi adaya gönderdi?i ve bu zâttan sonra pek çok ?eyhin burada postni?inlik yapt??? bilinmektedir.

Tespit edildi?i kadar?yla adada Bekta?îli?e ba?l? 10, Halvetîli?e 7, Celvetîli?e 1, Mevlevîli?e 1, Kadirîli?e 8, Nak?bendîli?e 4, Bayramîli?e 1 ve tarikat? tespit olunamayanlara ba?l? 6 tekke olmak üzere toplam 38 tekke faaliyet göstermi?tir.(9) Bu sonuçlara göre adada en etkili olan tarikat Bekta?îlik olup ikinci s?ray? Kadirîlik ve üçüncü s?ray? da Halvetîlik almaktad?r.

Ayr?ca, Girit’te Kadirîli?i temsil etti?i bilinen üç sûfî ?air vard?r. Bunlar: Râmiz el-Kadirî, A?kî ve Yahya Kamî’dir. Divan’n?nda ba?ta Hz.Peygamber (s.a.s) Efendimiz olmak üzere Ehl-i Beyt’e ve bilhassa Hz. Ali’ye (k.v) yer veren A?kî’nin ba?l? bulundu?u Kadiriyye tarîkat? ile ilgili bir ?iiri ?öyledir:

Kutb-? âlem pirimiz

?sm-i a’zam gülümüz

Cümle dilde ismimiz

Kadirîyiz Kâdirî

 

?mam Hüseyn a?k?na

Ergör Mevlam s?rr?na

Canlar fedâ yoluna

Kadirîyiz Kadirî

 

 

Esrârullah mahzeni

Aç?ld? Hak gül?eni

Ehlullâh?n sultân?

Kadirîyiz Kadirî

 

Cedd-i Resul ol veli

Yoludur s?rr-? Ali

Mesrur et cân u dili

Kadirîyiz Kadirî

 

Dervi? A?kî bendeni

Esirge bîçâreni

Fedâd?r cân u teni

Kadirîyiz Kadirî(10)

 

 

Dipnotlar

1.        Selami ?im?ek, Dünden Bugüne Girit’te Türk Tasavvuf Kültürü,Do?u Kitabevi,?stanbul.,s.11

2.        ?im?ek,a.g.e.,s.13

3.     Evliya Çelebi,Evliya Çelebi Seyahatnamesi,Haz.Seyit Ali Kahraman,C.VIII,s.225-239

4         BOA,C.EV.,Dosya No:158,Gömlek No:7873,1551209

5         BOA,MUL,Dosya No:790,Gömlek No:29,18Ra1280

6.      Melike Kara,Girit Kandiye’deki Müslüman Az?nl?k Cemaati,Bas?lmam?? Yüksek Lisans Tezi,Mersin Üniv.Sos.Bil.Enst.,2007.,s112

7.     BOA,?ML.,Dosya No:5,Gömlek No:1310/N-21,20 N 1310

8.     A.Nükhet Ad?yeke,Osmanl? ?mparatorlu?u ve Girit Bunal?m?,s.105

9.     Selami ?im?ek,a.g.e.,s.192

10.   A?kî,Divan,vr.73b-74a.

4

18/09/2018 Manevî Yükseli? Kudüs?ten Ba?lar*

4

09/03/2018 Mest kim Hu?yâr kim

4

29/10/2017 Muhabbet Yükünün Kervan?: Surre Alay?

4

23/02/2017 Hanyal? Nûri Dîvan??nda Hz.Peygamber (s.a.v)

4

09/03/2016 Hanyal? Nuri Osman Divan??nda ?eriat, Tarîkat, Hakîkat, Ma?rifet

4

31/10/2015 Girit?teki Kadirî Tekkeleri

4

30/07/2015 Kâdirîli?i, Anadolu?ya Ta??yan Velî E?refo?lu Rûmî (k.s)

4

27/02/2015 Bayezid-i Bistâmî Hazretleri Kimdir? (777-848)

4

06/11/2014 Korkma!

4

03/06/2014 Kutadgu Bilig ve Bilgelik Kavram?

4

16/02/2013 Tarihimizden?

4

03/11/2012 Yâ Nureddin!

4

11/08/2012 Osmanl?n?n Erdemli ?nsanlar?

4

11/03/2012 Çanakkale Sava?lar?ndan

4

29/12/2011 Ana, Biz Dilenci De?iliz; Senin O?ullar?n?z!

4

28/06/2011 Senin ?stifa Ettirdi?ini Biz de ?stifa Ettirdik!
 
 
Muridan.com 7kubbe.net Facebook/AbdullahDemircioğlu Facebook/7KubbeSufiGençlik Sufi Galeri YouTUBE
Zuhur Dergisi  | Tüm Hakları Saklıdır © 2010 (Müşteri Hizmetleri Telefon Numarası : (0 533) 474 70 26 ) Tasarım & Yazılım : Networkbil.Net