SON SAYI
1. Sayı
es-selâmü aleyküm ve rahmetullâh
Din karde?lerimiz, gönül dostlar?m?z!
PDF Halini indirmek için tıklayınız
 
Ahî Evran (k.s) ve Ahîlik
Yusuf SELİM
LinkedIn Google+ Facebook Twitter Addthis

Ahîlik te?kilat?n?n kurucusu Ahî Evran, Azerbaycan'?n Hoy kasabas?nda do?mu?tur (1171). Hoy, Türkiye'nin do?u s?n?r?ndan 60 km uzakl?kta ve "Sultan Tu?rul" zaman?ndan beri Türklerin meskûn oldu?u bir bölgedir. Ahî Evran'?n as?l ad? "Nas?rüddin Mahmud el-Hoyi" olarak kay?tlara geçmi?tir. Ahî Evran ilk e?itimini Azerbeycan'da do?um yeri olan Hoy kasabas?nda ald?ktan sonra, Maveraünnehir bölgesinde Horosan'a giderek orada ünlü âlimlerden "Fahreddin Râzi" (1149-1209) ve hukemâdan, felsefe ve Kur'an-? Kerim tefsirlerini ö?renmi?tir.

Ahî Evran'?n hocas? Fahreddin Râzi, Horosan'da Farâbî ve ?bni Sina’n?n tüm eserlerini okumu?, onlar?n verdi?i bilgileri daha da geli?tirerek, t?p, astronomi, astroloji, lisan, edebiyat konular?nda kitaplar yazmaya ba?lam??t?r.

Râzî hayatta iken çevresinde bulunan kalabal?k ö?renci toplulu?unun varl???, onun yüzlerce ö?renci yeti?tirdi?ini göstermektedir. Bunlar aras?nda Abdülmuhsin Kayseri, ?zzettin Râzî, Sadrettin Konevî, Kad? Burhanettin gibi ünlü isimler de bulunmaktad?r. Ahî Evran, Sadrettin Konevî'nin ça?da?? olup ikisi de Fahreddin Râzî gibi ?bni Sina ve Farâbî'nin etkisinde kalm??lard?r. Bunlardan ba?ka sultanlar, vezirler ve devlet adamlar? da Râzî'nin derslerini takip etmi?lerdir.

Ahî Evran gençli?inde Ahmet Yesevî'nin talebelerinden ald??? ilk tasavvuf terbiyesi ile yeti?mi? ve olgunla?m??t?r. Ahî Evran, o devrin mutasavv?flar?n?n bulu?ma yeri olan Ba?dat'a gitmeye karar verir. Ba?dat'a gitmeden önce hac farizas?n? yerine getirir sonra dönü? yolunda müstakbel kay?npederi "Evhadü'd Din Kirmanî" ile tan???r. Büyük üstat sayesinde halife "Nâs?r Li-Dinillâh" ile tan??t?r?lan Ahî Evran, halifenin kurdu?u Fütüvvet Te?kilat?'na girer.

Ahî Evran Ba?dat'ta iken, Fütüvvet te?kilât?n?n ileri gelenleri ile tan??arak onlardan yararlanm??t?r. Ara?t?rmac? Mikâil Bayram'?n "Tasavvuf Dü?üncesinin Esaslar?" adl? eserinde ve di?er kaynaklarda Ahî Evran'?n çok yönlü bir ilim ve fikir adam? oldu?u kaydedilmektedir.

Ahî Evran; tefsir, hadis, kelâm, f?k?h ve tasavvuf kitaplar? yazm??t?r. Ayr?ca felsefe, t?p ve kimya sahalar?nda da bilgi sAhîbi olan çok yönlü bir ilim adam? ve filozoftur. ?bn-i Sina, Sühreverdî ve Fahreddin Râzî'nin baz? eserlerini Farsçaya çevirmi?tir.

Selçuklu Sultan? I. G?yaseddin Keyhüsrev zaman?nda, kay?npederi Evhadü'd Din Kirmanî ile Anadolu'ya gelen Ahî Evran, Konya'da Sultan'a yazd??? Letaif-i G?yasiye adl? kitab?n? sunar, Kitab?n 1. cildi felsefe, 2. cildi ahlâk ve siyaset, 3. cildi f?k?h (?slâm hukuku), 4. cildi dua ve ibadet hakk?ndad?r.

?bn-i Sina hayran? olan hükümdar, kendisine sunulan kitaplar? be?enmekle kalmaz, ayn? zamanda Ahî Evran'a ve dü?üncesine büyük ilgi gösterir, hatta bu dü?üncenin tatbikata geçirilmesine yard?m eder. 1205 y?l?nda Kayseri'de devletin deste?i ile debba?lar? ve di?er sanatkârlar? da içine alan büyük bir sanayi sitesinin kurulmas?na öncülük eder. Her sanat dal?ndaki birliklerin bir araya topland??? bu siteler Selçuklu Sultan? Alâeddin Keykubat zaman?nda di?er ?ehirlerde de kurulmaya ba?lar.

Sultan Alâeddin Keykubat'?n Ahî birliklerini desteklenmesi sonucu Anadolu'nun birçok yerinde bu birlikler süratle geli?ir. Bu dönem Anadolu Selçuklu Devleti'nin iktisaden en parlak dönemi olmu?tur. ?ddiaya göre Sultan Alâeddin'in o?lu taraf?ndan öldürülmesinden sonra Ahîler bu duruma tav?r ald?lar. Onun yerine geçen II. G?yaseddin Keyhüsrev'i hiç affetmediler. Ahî Evran'? çekemeyenler onunla yeni hükümdar?n aras?n? açt?lar. Alâeddin Keykubat zaman?nda Konya'da medreselerde ders veren Ahî Evran bu sebepten dolay? Konya'ya davet edilen Ahî Evran, burada tekrar çe?itli olumsuzluklarla kar??la??r. Bu yüzden burada daha fazla kalmaz ve K?r?ehir'e gelerek Ahî birliklerinin te?kilâtland?r?lmas?na h?z verir.

K?r?ehir'e e?i Fatma Ana ile yerle?en Ahî Evran, e?inin kurdu?u Anadolu kad?nlar birli?i (Bac?yân-? Rum) te?kilât?n? da himaye etmi?, her iki te?kilât?n (Ahîyân-? Rum) büyümesi ve geli?mesi için çaba sarf etmi?tir.

Ahî Evran kendi mesle?i olan debba?l?k dal?ndan ba?ka 32 çe?it esnaf ve sanatkâr?n lideri olmu?tur. Ahî Evran'?n Anadolu'da kurdu?u Ahîlik te?kilat?n?n as?l amac? ilim ve bilgiyi insanl???n hizmetine sunmakt?. Türkler, Anadolu'ya yerle?irken dönemin bilim adamlar?n?n önerisinden hareketle pozitif ilimlerin gündelik hayatta kullan?labilmesini ve insanlar?n da bundan faydaland?r?lmas?n? ön görmü?lerdir.

?lmin tekni?e uygulanmas?na örnek olarak; Cizreli ?smail B. Rezzazisimli bilim adam?n?n kitab?nda birçok otomatik makinenin projelerinin çizildi?i ve tariflerinin yap?ld???, hatta baz? projelerinin uyguland??? bilinmektedir. Bu makine ve robotlara örnek olarak: Su saati, otomatik musluk, el y?kama ve abdest alma esnas?nda kendili?inden su döken makine, kendi kendine müzik çalan makine, otomatik su tulumbalar?, su f??k?rtan f?skiyeler, ?ifreli anahtarlar, de?i?ik hareket yapan robotlar? görmekteyiz. Teknolojinin üretime uyarlan???n?n ilk örnekleri olan bu bulu?lara Ahî Evran önem vermekte idi.

Ahî Evran'?n Selçuklu Sultan? II. ?zzettin Keykavus'a sundu?u Letâif-i Hikmet adl? kitap, sultanlara ve yöneticilere nasihat verici ve "Siyasetname" türü bir eserdir. Bu eserde halk?n ihtiyaçlar? belirlenmekte, bu ihtiyaçlar?n kar??lanmas?, istihdam?n, kaliteli bol ve ucuz üretimin artt?r?lmas? s?ras?nda ç?kabilecek sorunlara kar?? tedbirlerin neler olmas? gerekti?i ?öyle anlat?lmaktad?r.

"Allah insan?, medenî tabiatl? yaratm??t?r. Bunun aç?klamas? ?udur: Allah insanlar? yemek, içmek, giyinmek, evlenmek, mesken edinmek gibi çok ?eylere muhtaç olarak yaratm??t?r. Hiç kimse kendi ba??na bu ihtiyaçlar? kar??layamaz. Bu yüzden demircilik, marangozluk, dericilik gibi çe?itli meslekleri yürütmek için çok insan gerekli oldu?u gibi, bu meslek dallar?n?n gerektirdi?i âlet ve edevat? imal etmek için de birçok insan gücüne ihtiyaç vard?r. Bu yüzden toplumun ihtiyaç duydu?u ürünlerinin üretimi için lüzumlu olan bütün sanat kollar?n?n ya?at?lmas? ?artt?r. Bununla da kalmay?p, insanlar?n sonradan do?acak ihtiyaçlar?n? kar??lamak için yeni sanat dallar?n?n meydana getirilmesi gerekmektedir."

Ahî Evran'a göre toplumdaki fertlerin büyük bir kesiminin sanata yönlendirilmesi ve her birinin belli bir sanat dal?yla me?gul olmas? gerekir ki, toplumun ihtiyaçlar? görülsün. Ahî Evran'?n kurdu?u Ahîlik te?kilât?n?n e?itim anlay??? bu temel görü?e dayanmaktad?r. Devlete dü?en görev, bu görü?e destek vererek halk?n e?itilmesine ve yönlendirilmesine yard?mc? olmakt?r. Ahî Evran'?n eserinde belirtti?i e?itim ve ö?retim konusundaki tüm öneriler, Ahî birliklerinde uygulanm??t?r. Ahî Evran'?n teknik ö?retim ve ahlâka yönelik eserleri, y?llarca Ahî birliklerinde ders kitab? olarak okutulmu?tur.

Ahî Evran, Letâif-i G?yasiye, Letâif-i Hikmet'ten ba?ka Vaziyet, Ruh'un Bekâs?, T?p ve ?bni Sina'dan tercüme kitab? dâhil olmak üzere, yirmiye yak?n eser b?rakm??t?r.

Ahî Evran hayat? boyunca ilimle ve e?itimle u?ra?m??, birlik üyelerine devaml? olarak çal??may? ö?ütlemi?tir. Üretimin ancak çal??arak sa?lanaca??n? bilen Ahî Evran, insanlar?n ihtiyaçlar?n? gidermenin de Yaradan’?n (c.c) bir buyru?u oldu?una inanmaktad?r. Bu bak?mdan çal??mak, insanlar? mutlu etmek, ibadet etmek kadar önemlidir.

Osmanl? Devleti'nin kurulmas?nda da önemli rol oynayan Ahî Evran, Cevat Hakk? Tar?m'a göre ?unu yapm??t?r: “Doksan üç y?l ya?ayan, akla yâr, nefse dü?man olan bir faziletli er ki?i, tekkesine kapanm??; dünyadan elini ete?ini çekmi? münzevi bir sofu ve softa de?ildi. O hayat?n? kazanmak için diyar diyar dola?m??, her sanat ve zanaata ba?vurmu?, ö?rendiklerini de insano?luna ö?retmek için u?ra?m??t?r."

Ahî Evran'?n elli y?l musahîbli?ini yapan ve onun vefat?ndan sonra da yerine geçen Ahmet Gül?ehrî, Ahî Evran ve Ahîlik konusunda "Keramât-? Ahî Evran" ad?nda bir eser yazm??t?r. Mesnevi tarz?nda ve ayn? vezinde Türkçe yaz?lan bu eseri Alman Prof. Franz Taechner Almanca tercümesiyle beraber bast?rm??t?r. 167 beyitten meydana gelen bu eserin Ahîlik ve Ahî Evran'la ilgili bölümleri a?a??da günümüz Türkçesiyle verilmeye çal???lm??t?r. Ahmet Gül?ehrî'nin yazd??? menak?pnamede, Ahî Evran'?n bütün Ahîlerin ba?? oldu?unu, padi?ahlar?n kendisine sayg? gösterdi?ini, hiç haram yemedi?ini, Ahîlik ad?na yapt??? çal??malar?n bütün dünyada duyuldu?unu, Ahîlik nizam?n?n uyguland???n?, misafirperver oldu?unu, gerçek dostlu?a önem verdi?ini, kimseye incitici bir söz söylemedi?ini anlat?lmaktad?r.

4

19/09/2018 Rüzgâr â??k olmasayd? böyle esip durmazd?. (c.7, tercî? 4)

4

18/09/2018 Siz Hiç Çocu?unuza Böyle Bir Mektup Yazd?n?z m??

4

09/03/2018 Ey Ahâlî, Rükû ve Secdelerimizle Hakk?a Meylimizi Art?ral?m

4

29/10/2017 Ahî Evran (k.s) ve Ahîlik

4

23/02/2017 Dîvân-? Kebîr?den?

4

25/10/2016 Divan-? Kebir´den...

4

09/03/2016 Ben çok eskiden sana gönül vermi?tim, ?imdi gel de sana can?m? vereyim

4

31/01/2016 Gönül Dokuyan Bir Güzelin Huzurunda

4

31/10/2015 Ey Dervi?, Ey Tâlib!

4

27/02/2015 Peygamberleri, Evliya-y? Kiram? Hat?rlama ve Rab?ta

4

06/11/2014 Dîvân-? Kebîr?den /Mevlânâ (k.s)

4

03/06/2014 Dîvân-? Kebîr?den -Bize Do?ru Gel, Bize

4

08/02/2014 Biz, orucumuzu gök sofras? ile açar?z!

4

17/09/2013 Allah\'?m! Bizi, Bedenimize Ait ?steklerden, ?ehvet ve Hiddetten Kurtar!

4

25/05/2013 Dîvân-? Kebîr?den?

4

16/02/2013 Divân-? Kebîr?den?

4

03/11/2012 Tarikat-? Kâdiriyye ve S?dk

4

03/11/2012 ?hvan ?le Hasbihal

4

11/08/2012 Güne? ve Ay? Görür Gibi - Abdülkadir GEYLANÎ (k.s)

4

11/03/2012 Mehmed?i FAT?H Yapan AK?EMSEDD?N

4

11/03/2012 Divan-? Kebir den / Nas?l Oluyor da Seni Bu Kadar Seviyoruz!

4

29/12/2011 Lale (Lala) Camii

4

08/08/2010 Ey insanlar, ben sizi sizsiz isterim / Divan-? Kebir den
 
 
Muridan.com 7kubbe.net Facebook/AbdullahDemircioğlu Facebook/7KubbeSufiGençlik Sufi Galeri YouTUBE
Zuhur Dergisi  | Tüm Hakları Saklıdır © 2010 (Müşteri Hizmetleri Telefon Numarası : (0 533) 474 70 26 ) Tasarım & Yazılım : Networkbil.Net